Wystąpienie: Iwona Karolewska

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego na podstawie prawa przez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa podjętych w latach 2018-2025 zawartym w druku nr 2107.

Komisja po przeprowadzeniu prac nad projektem przedkłada Wysokiej Izbie sprawozdanie zawarte w druku nr 3019 i wnosi o uchwalenie załączonego projektu ustawy.

Punktem wyjścia dla tej ustawy jest kryzys, który rozpoczął się w roku 2017, kiedy zmieniono sposób wyboru sędziowskiej części Krajowej Rady Sądownictwa. Od 2018 r. 15 sędziów członków KRS wybierał Sejm. Konsekwencje tych zmian zostały wielokrotnie wskazane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz polskich sądów. Dotyczą one przede wszystkim niezależności KRS, a w konsekwencji statusu części sędziów powołanych lub awansowanych z udziałem tego organu. Projekt ustawy ma przywrócić obywatelom gwarancję prawa do niezależnego i bezstronnego sądu, a jednocześnie zapewnić bezpieczeństwo i stabilność orzeczeń. Dlatego ustawa nie przewiduje automatycznego unieważniania wszystkich orzeczeń wydanych z udziałem sędziów powołanych przy udziale obecnej KRS. Wprowadza rozwiązania pozwalające ocenić ich skutki w sposób uporządkowany, z poszanowaniem praw obywateli i zasady pewności prawa.

Projekt różnicuje także sytuację samych sędziów. W przypadku sędziów, którzy przed 2018 r. posiadali już status sędziego i następnie awansowali przy udziale wadliwie ukształtowanej KRS, przewidziono powrót na poprzednie stanowiska oraz ponowne przeprowadzenie procedur dotyczących obsady stanowisk. Odrębne rozwiązania dotyczą osób, które przed powołaniem w latach 2018-2025 nie były sędziami. Projekt reguluje również sytuację Sądu Najwyższego, w tym zniesienie izby nadzwyczajnej i spraw publicznych oraz likwidację skargi nadzwyczajnej.

W toku prac projekt komisji został poddany szerokiej debacie, w tym wysłuchaniu publicznemu. Komisja analizowała zarówno konieczność przywrócenia konstytucyjnych i europejskich standardów niezależności sądownictwa, jak i potrzebę ochrony praw obywateli, którzy nie mogą ponosić konsekwencji kryzysu praworządności.

Wysoka Izbo! Ta ustawa nie jest ustawą przeciwko sędziom. Jest ustawą o prawie obywatela do sądu, któremu może zaufać. Państwo prawa musi gwarantować nie tylko niezależność sądów, ale także przewidywalność prawa i stabilność prawomocnych rozstrzygnięć. Dlatego celem projektu jest uporządkowanie skutków zmian w Krajowej Radzie Sądownictwa z lat 2018-2025 i odbudowanie sądu niezależnego, bezstronnego i ustanowionego na podstawie prawa.

Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka rekomenduje Wysokiej Izbie przyjęcie projektu ustawy zawartego w sprawozdaniu z druku nr 3019. Dziękuję bardzo. (Oklaski)